محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1457

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيت « 1 » نوهء سيد بنى آدم * شهدا را امام و صدر امم * نبسه - [ بفتح نون و باء و سين مهمله ] « 2 » پسر « 3 » و دختر پسر « 3 » و دختر دختر باشد كذا فى المؤيد و - به سكون باء - نيز آمده . مثالش ناصر خسرو گويد : بيت اى بتن تيره گر « 4 » شريفى اگر دون * نبسهء گردون ؟ ؟ ؟ « 5 » و نبيرهء گردون و در تحفة السعادة نبيره از جانب دختر و نبسه « 6 » از طرف پسر باشد و در فرهنگ برعكس باشد كه نبسه « 6 » دخترزاده و نبيره پسرزاده باشد . نيمه - نصف هر چيزى « 7 » و بر نصف بعضى چيزها در عرف خاص نيز مخصوص گشته مثل اسطرلاب نيمه و نيمه آجر و امثالهما * و نيز برقع باشد كذا فى المؤيد . و نيز جامه باشد كه نصف تن را بپوشد [ 1 ] . نيم‌خايه - بمعنى گنبد باشد . كذا فى زقانگويا مثالش حكيم خاقانى گويد [ 2 ] : شعر « 3 » چون عظمت « 8 » نهد چو جم منظر نيم خايه را * خايهء مورچه شود نه فلك از محقرى نوده - [ بفتح نون و دال ] فرزند عزيز مثالش حكيم دقيقى گويد : شعر « 3 » اى سر آزادگان و تاج بزرگان * شمع جهان و چراغ دوده و نوده اما شمس فخرى نودره را به اين معنى آورده و گفته : شعر « 3 » نوذرمنش سكندر ثانى كه در جهان * چون او نزاد مادر ايام نودره و صاحب تحفه نيز نودره آورده و نوده « 9 » را بمعنى نواسه آورده كه فرزندزاده باشد . نوگواره - [ بفتح نون و راى مهمله و كسر

--> ( 1 ) - كلمه از « ك » است . ( 2 ) - « ك » : نبه - - بفتح نون و با و سكون هاء - . ( و اين صورت نيز صحيح است ) . ( 3 ) - « س » ندارد . ( 4 ) - بجز « ك » : تيزاگر . ( 5 ) - « س » : گردون . ( 6 ) - « ك » : نبه . ( 7 ) - تا علامت ستاره براساس ضبط « ك » است و در نسخ ديگر اين جملهء بدنبال جملهء بعد آمده است ؛ در « الف » جملهء مذكور با پنج كلمه از آغاز لغت بعد در حاشيه است . ( 8 ) - « س » : عظيمت . ( 9 ) - « س » : نوذره . ( 1 ) معنى اخير در برهان نيست . ( 2 ) در برهان بمعنى گنبدى و كنايه از آسمان ظاهر كه نصف آسمان باشد نيز هست .